• یاداشت مدیرمسئول: زهره والی پور

در فضای پرتنش هر جنگ، آتش‌بس‌های کوتاه و شکننده اغلب نقش نقطهٔ مکث را دارند؛ مکثی برای بازنگری در راهبردها، سنجش توان بازدارندگی و بررسی فرصت‌های دیپلماتیک.

در چنین شرایطی، هر طرف جنگ سعی دارد نه‌تنها از مهلت تنفس نظامی پیشنهادی بهره ببرد، بلکه با کارت‌های سیاسی و اجتماعی که در زمان پیش آمده مهیا می کند، موقعیتی بهتر در میز مذاکره بیابد. در جنگ تحمیلی اخیر آمریکا و اسرائیل با ایران نیز کشور ما به‌عنوان یکی از طرفین منازعه، مجموعه‌ای از امتیازات و توانمندی‌ها را دارد که در مذاکرات پیش رو  با ایالات متحده می‌تواند به‌عنوان «کارت‌های برنده» به کار رود.

هفت برگ برنده ایران؛ از آتش‌بس تا بازتعریف معادله قدرت

توپ هاساکت شدند تا دیپلمات ها سخن گویند: باز تعریف معادله قدرت با هفت برگ برنده ایران

عمق راهبردی منطقه‌ای

یکی از پایه‌های قدرت نرم و سخت ایران طی دهه‌های اخیر، ایجاد شبکه‌ای از هم‌پیمانان و گروه‌های مؤثر منطقه‌ای بوده است. این عمق راهبردی نه‌تنها توان ایران در میدان‌های عملیاتی را تقویت کرده، بلکه به ابزاری برای چانه‌زنی سیاسی نیز بدل شده است. در هر مذاکره‌ای که هدف آن کاهش تنش‌ها و دستیابی به ثبات منطقه‌ای است، نقش این شبکه از بازیگران غیرمستقیم می‌تواند هم تهدید و هم فرصت باشد.

ایران می‌تواند با استفاده از این نفوذ، تعیین‌کنندهٔ سرعت و مسیر اجرای توافقات امنیتی باشد؛ به‌ویژه در پرونده‌هایی که مستقیماً با امنیت انرژی، مسیرهای تجاری، یا منافع آمریکا در منطقه پیوند خورده‌اند.

 کارت اقتصادی و انرژی

در سال‌های اخیر، فشار تحریم‌ها و محدودیت‌های اقتصادی باعث شده ایران به سمت خودکفایی و تنوع‌بخشی در مراودات اقتصادی پیش رود. هرچند به ظاهر این وضعیت سختی‌هایی به همراه داشته، اما از منظر مذاکره، تبدیل به یک کارت استراتژیک شده است: ایران نشان داده حتی در شرایط محدودیت اقتصادی نیز می‌تواند ثبات داخلی نسبی و حضور فعال در بازار انرژی را حفظ کند.

این به معنای آن است که هرگونه توافق اقتصادی یا کاهش تحریم، برای طرف مقابل نیز سودمند خواهد بود. ایران با موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز در مسیر انرژی جهانی، قادر است در گفت‌وگوهای صلح، امتیازات اقتصادی ارزشمندی پیشنهاد یا مطالبه کند — از صادرات نفت پایدار گرفته تا مشارکت در پروژه‌های ترانزیت گاز و برق که منافع مشترک را ایجاد می‌کنند.

مشروعیت داخلی و افکار عمومی

توپ هاساکت شدند تا دیپلمات ها سخن گویند: باز تعریف معادله قدرت با هفت برگ برنده ایران

در هر مذاکره بین‌المللی، پشتوانه اجتماعی و مشروعیت عمومی طرفین تعیین‌کنندهٔ ثبات نتیجه است. جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر سازوکارهای سیاسی و ایدئولوژیک خاص خود، نظامی بر پایهٔ مقاومت و استقلال شکل داده است. این گفتمان مقاومت اگرچه گاه با فشارهای خارجی مواجه بوده، اما در فضای داخلی حمایت‌هایی قابل توجه دارد. وقتی تیم مذاکره کننده،

در مذاکرات صلح پیش رو، حضور چند ده میلیونی مردمی پرشور و  مخلص با شعارهایی وحدت گرا در  شب های ایام جنگ تحمیلی اخیر به عنوان سند زندۀ مشروعیت نظام  به معنای قدرت مانور بیشتر برای تیم مذاکره کننده ایرانی است. دیپلمات های جمهوری اسلامی ایران باید با تکیه بر این مشروعیت، هر توافقی را به شکل «حفظ عزت ملی» بازنمایی کرده و برخلاف تصورات، از مسیر امتیازدهی مستقیم پرهیز کنند. این نگاهی استراتژیک به روان جامعه در فرآیند صلح است.

 کارت امنیت و بازدارندگی نظامی

توان دفاعی و موشکی ایران طی سال‌های اخیر یکی از محورهای ثابت گفت‌وگو با آمریکا و متحدانش بوده است. در آتش‌بس اخیر، هرگونه کاهش تنش نظامی به‌ناچار وابسته به تضمین‌های امنیتی متقابل است. ایران با نمایش سطح مشخصی از توان بازدارندگی، نه در جهت تهدید، بلکه به‌عنوان ابزاری برای حفظ توازن ایفای نقش می‌کند.

این کارت، موقعیت ایران را در مذاکرات تقویت می‌کند، زیرا هر توافقی که بتواند بدون تضعیف بازدارندگی به صلح بیانجامد، برای هر دو طرف قابل‌پذیرش‌تر خواهد بود. در اصطلاح دیپلماتیک، این همان تبدیل “توان سخت” به “قدرت مذاکره” است.

دیپلماسی چندمحوری

یکی از تغییرات مهم در راهبرد خارجی ایران در سال‌های اخیر، تمایل به دیپلماسی چندمحوری بوده است: همکاری با چین، روسیه، کشورهای عضو بریکس و برخی کشورهای منطقه‌ای مانند ترکیه و هند، نقشه‌ای تازه از روابط بین‌الملل ایجاد کرده است.

در مذاکرات فعلی با آمریکا، همین روابط می‌تواند به کارت فشار دوستان رقیب تبدیل شود — به این معنا که هر توافق با واشنگتن باید در چارچوب حفظ روابط با شرق تعریف گردد. چنین رویکردی به ایران اجازه می‌دهد خواسته‌های خود را با پشتوانهٔ قدرت‌های دیگر پیگیری کند و از فضای رقابت بین قدرت‌های جهانی برای کسب امتیازات بهره گیرد.

کارت فرهنگی و رسانه‌ای

در دوره آتش‌بس، روایت‌سازی رسانه‌ای و کنترل افکار عمومی ابزاری کلیدی است. ایران طی سال‌ها توانسته است شبکه‌هایی از رسانه‌های فکری و خبری در سطوح مختلف منطقه‌ای ایجاد کند. این شبکه‌ها، فارغ از جهت‌گیری سیاسی، در شکل‌دهی به ادراک عمومی از «عدالت مذاکرات» نقش دارند.

در مذاکرات مذکور، کنترل و جهت‌دهی این روایت‌ها می‌تواند فشار افکار عمومی جهانی بر آمریکا یا دیگر طرف‌ها را تنظیم کند. هرچه روایت ایران از مذاکره در رسانه‌های بین‌المللی و ملی قوام بیشتری یابد، کارت رسانه‌ای آن قوی‌تر می‌شود. این همان عنصری است که روزنامه‌نگاری نوین آن را «قدرت تصویرسازی سیاسی» می‌نامد.

استفاده از زمان

آتش‌بس موقت همیشه ابزار بازی با زمان است. در آتش‌بس ۱۵ روزه، هر ساعت ارزش استراتژیک دارد. تیم دیپلمات های جمهوری اسلامی ایران در چنین شرایطی با بکارگیری کامل توان علمی، تجربیات مشابه و پتانسیل های بالقوه موجود می‌توانند از زمان برای تثبیت مواضع، تحکیم روابط منطقه‌ای، بازسازی توان زیرساختی یا حتی آرام‌سازی افکار عمومی کشور نهایت بهره را ببرند.

استفاده هوشمندانه از زمان، نه‌تنها شرایط افکار عمومی در داخل را آماده‌تر می‌کند، بلکه در میز مذاکره نیز عامل افزایش قدرت چانه‌زنی و تثبیت اقتدار ملی است. بازی با دقیقه ها برای سیاسیون در دیپلماسی معاصر به اندازهٔ بازی با موشک‌ها در میدان برای نظامی ها اهمیت دارد.

اگرچه آتش‌بس‌های کوتاه معمولاً به تعویق درگیری تعبیر می‌شوند، اما از دید دیپلماتیک فرصتی برای بازسازی موقعیت در میز مذاکرات پایان درگیری هستند.

خوشبختانه، جمهوری اسلامی ایران با مجموعه‌ای از کارت‌های نظامی، اقتصادی، فرهنگی و روانی، فرصتی ایده آل  برای بازتعریف نقش خود در معادلهٔ صلح پیش رو را در اختیار دارد.

پرواضح روشن است که پیروزی مذاکرات اخیر میان دو طرفی که هرکدام انگارۀ قدرت برتر بودن را دارند و سایه ابرهای بی‌اعتمادی حاصل از فریب های چندباره طرف آمریکایی برآن سنگینی می کند، در امتیازگیری حداکثری، فوری و آنی قرار ندارد بلکه در تثبیت تصویری برابر از قدرت و احترام متقابل در نگاه  طرف مقابل حاصل می‌شود.  اگر بر فرض دور،  توافق صلح بدست آمده قرار باشد در آینده به سوی ایجاد رابطه اقتصادی یا سیاسی حرکت کند، ایران دیگرنباید نیازی به یادآوری جایگاه و  منزلت خود و برقراری روابط بر اساس احترام متقابل((که طبق اصول دیپلماتیک بین قدرت های هم عرض رعایت می شود)) به ینگه دنیا نداشته باشد.

خلاصه مطلب اینکه؛ اگر تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی ایران بتواند در این مدت کوتاه، هر یک از کارت‌های خود را با دقت، هماهنگی و روایت‌سازی درست به کار گیرد، احتمالا در دورهای بعدی گفت‌وگو جایگاه مستحکم‌تری خواهد یافت و به طور حتم در پایان فرایند مذاکرات به نتیجه ای دلخواه که همان تثبیت اقتدار ملی و پاسداشت خون شهدا است خواهد رسید. انشاله.

لینک کوتاه مطلب:https://parsianemrooz.ir/?p=5454&preview=true