انتصاب دکتر احسان یزدیان، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان و معاون توسعه فناوری سابق، به عنوان سرپرست شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، در بهمن ماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶)، در حالی صورت گرفت که کشور درگیر مباحث مهم سیاسی و اجتماعی بود. این انتصاب، صرف‌نظر از شایستگی‌های فردی، به دلیل ارتباط خویشاوندی او با حامد یزدیان، نماینده فعلی مجلس شورای اسلامی در اصفهان، بلافاصله مورد توجه و انتقاد عمومی قرار گرفت.

تعارض منافع یا پیوستگی مدیریتی؟

سرویس اقتصادی/ محمدامامی//

زمانی که فردی با سابقه معاونت داخلی به مقام سرپرستی منصوب می‌شود، هرچند این روند ممکن است پیوستگی مدیریتی را حفظ کند، اما این انتصاب در بستری که برادر وی مستقیماً بر نهاد بالادستی (وزارت علوم) نظارت می‌کند، این شبهه را تقویت می‌کند که شایسته‌سالاری به حاشیه رفته و روابط خانوادگی در تصمیم‌گیری نفوذ کرده است. این امر به شدت با اصل شفافیت و مبارزه با «زدوبندهای پشت پرده سیاسی» که مردم از آن خسته شده‌اند، در تضاد است.

انتصاب پر حاشیه

انتصاب دکتر احسان یزدیان، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان و معاون توسعه فناوری سابق، به عنوان سرپرست شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، در بهمن ماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶)، در حالی صورت گرفت که کشور درگیر مباحث مهم سیاسی و اجتماعی بود. این انتصاب، صرف‌نظر از شایستگی‌های فردی، به دلیل ارتباط خویشاوندی او با حامد یزدیان، نماینده فعلی مجلس شورای اسلامی در اصفهان، بلافاصله مورد توجه و انتقاد عمومی قرار گرفت. انتصابی که از منظر شفافیت، حکمرانی خوب، و تضاد منافع احتمالی، سولات گوناگونی را بهمراه داشته است.

سوابق علمی و اجرایی بردارنماینده مجلس

احسان یزدیان، برادر حامد، پیش از انتصاب به عنوان معاون توسعه فناوری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان فعالیت می‌کرد. وی در تاریخ ۸ بهمن ۱۴۰۴ با حکم وزیر علوم به سرپرستی این شهرک منصوب شد. شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان یکی از زیرمجموعه‌های کلیدی وزارت علوم است و نقش مهمی در توسعه فناوری و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان ایفا می‌کند. این انتصاب در حالی صورت گرفت که احسان یزدیان سابقه اجرایی مرتبطی در این حوزه داشته، اما رابطه خانوادگی‌اش با نماینده مجلس، سؤالاتی درباره فرآیند انتخاب ایجاد کرده است.

شایستگی‌های ظاهری

انتخاب دکتر احسان یزدیان با توجه به سوابق وی در شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان و پشتوانه علمی مرتبط وی در نگاه اول، از شایستگی های ظاهری وی برای این انتصاب حکایت دارد.

• تجربه داخلی: دکتر یزدیان سابقه معاونت توسعه فناوری شهرک را داشته و با ساختار و اهداف آن آشناست.
• زمینه علمی: عضویت در هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان، نشان از پشتوانه علمی مرتبط دارد.
• تأکید بر مسیر تحول: حکم انتصاب بر لزوم حفظ سرآمدی و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان تأکید دارد که اهداف اصلی شهرک است.

اما با آشکار شدن رابطه خویشاوندی میان دکتر احسان یزدیان و نماینده مجلس، این تردید اساسی مطرح می‌شود که آیا افراد دیگری با سوابق مشابه آقای دکتر در شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان بوده اند و اما بواسطه نداشتن رابطه خویشاوندی پرقدرتی (همچون برادر نماینده مجلس بودن) نتوانسته اند به این شغل دستیابی داشته باشند؟!!

تعارض منافع و چالش‌های نظارتی

انتصاب احسان یزدیان در حالی رخ داد که برادرش، حامد، به عنوان نماینده مجلس مسئولیت نظارت بر عملکرد وزارت علوم را بر عهده دارد. مجلس شورای اسلامی از طریق کمیسیون‌های تخصصی مانند کمیسیون آموزش و تحقیقات، بر بودجه، سیاست‌ها و انتصابات وزارت علوم نظارت می‌کند. این وضعیت می‌تواند به تعارض منافعم منجر شود، جایی که نماینده مجلس ممکن است در موقعیت دشواری برای انتقاد از عملکرد زیرمجموعه‌ای قرار گیرد که برادرش در رأس آن است. برای مثال، اگر مسئله‌ای مانند تخصیص بودجه یا فساد در شهرک علمی اصفهان مطرح شود، چگونه یزدیان می‌تواند نظارت بی‌طرفانه‌ای اعمال کند؟

از منظر حقوقی، قوانین ایران مانند قانون منع تعارض منافع (مصوب ۱۳۹۷) و اصول اخلاقی نمایندگی، تأکید بر جلوگیری ازخویشاوندسالاری دارند، اما اجرای آنها اغلب ضعیف است. این انتصاب در میانه حل و فصل مشکلات سیاسی، اجتماعی پیش روی کشور، می‌تواند به عنوان نمادی از “زدوبندهای پشت‌پرده” تفسیر شود. در چنین شرایطی، انتصاب‌های خانوادگی نه تنها اعتماد عمومی را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند به تشدید بی اعتمادی منجر شود، زیرا مردم احساس می‌کنند جایگاه‌های کلیدی و مدیریتی نهادهای حساس ومهم علمی  به جای شایستگان، به وابستگان سیاسی و صاحب منصبان دولتی واگذار می‌شود.

سوءاستفاده از قدرت و پیامدهای اجتماعی

آیا این انتصاب نمادی از مشکل  تبعیض و سوءاستفاده از امانت مردم  در میان بعضی از صاحبان قدرت و مکنت نیست؟ در حالی که هزاران جوان نخبه ایرانی با استرس های اشتغال پایدار وجستن راهی برای استفاده از توان و دانش خود در عرصه کار و اشتغال دست‌وپنجه نرم می‌کنند، انتصاب برادر یک نماینده مجلس به پستی کلیدی، بوی استفاده از رانت را نمی‌دهد؟

مردم نجیب ایران بارها نشان داده اند که از فشار تحریم های دشمن و تهدید های خصمانه آنها خسته نمی شوند و صحنه مقاومت را خالی نمی کنند اما از “زدوبندهای پشت‌پرده” و ناهمخوانی حرف و عمل بعضی مسئولان خسته شده‌اند؛ از وقتی که قدرت سیاسی به ابزار کسب موقعیت‌های اقتصادی تبدیل می‌شود، بیزار و خسته شده اند.

قرارگاه گام دوم، که ظاهراً به گروه‌های انقلابی جوان و شایسته سالاری اعتقاد دارد و خود حامد یزدیان به عنوان عضو آن و کسی که با حمایت این قرارگاه به مجلس راه یافته باید توضیح دهند که چگونه این انتصاب با اصول شایسته‌سالاری و مبارزه با فساد همخوانی دارد؟ و شبهه‌هایی مانند تأثیر روابط خانوادگی یا لابی‌گری را ایجاد نمی‌کند!!

در پس پرده آن کار دگر می کرد؟

در این میان “قرارگاه گام دوم” در تحلیل‌های پیرامونی، تلاشی برای توجیه انتصاب از طریق چارچوب‌های رسمی را داشته است. با این حال، انتقاد این است که اگر قرارگاه گام دوم بر شایسته‌سالاری، عدالت و مبارزه با فساد تأکید دارد، انتصابی که از نظر ظاهر امر تبعیض‌آمیز به نظر می‌رسد، چگونه می‌تواند اهداف عالیه آن نهاد را محقق سازد؟ این امر باعث می‌شود اهداف والای این گفتمان‌ها در نگاه مردم، به ابزاری برای توجیه نزدیکی‌های سازمانی و فامیلی تبدیل شوند.

حرف آخر

انتصاب دکتر احسان یزدیان، هرچند با تکیه بر سوابق مدیریتی وی صورت گرفته باشد، اما سایه سنگین خویشاوندی با نماینده ناظر بر وزارتخانه، اعتبار فرآیند انتصاب را زیر سوال می‌برد.

در شرایطی که جامعه نسبت به تبعیض و استفاده از رانت‌های سیاسی حساس است، مسئولین باید از هرگونه انتصابی که این ذهنیت را تقویت می‌کند، پرهیز نمایند.و برای بازسازی اعتماد، نیاز به تحقیقات مستقل، توضیح رسمی از سوی یزدیان و قرارگاه گام دوم، و تقویت قوانین ضدتعارض منافع داریم. در غیر این صورت، نارضایتی‌ها ادامه خواهد یافت و مردم بیش از پیش از تبعیض خسته خواهند شد.

مسئولیت‌پذیری در برابر افکار عمومی مستلزم آن است که انتصابات کلیدی در مراکز علمی و پژوهشی، فارغ از هرگونه رابطه سببی و نسبی، بر اساس رقابت شفاف و شایسته‌سالاری محض صورت پذیرد تا اعتماد عمومی به نهادهای علمی کشور خدشه‌دار نگردد.