خوداتکایی فولاد مبارکه،درس چگونگی تاب‌آوری در ایام جنگ را برای صنعت ایران بازگو کرد.

سرویس اقتصادی پارسیان امروز// علیرضا کاروی

در روزهایی که موجی از نگرانی نسبت به ظرفیت تولید صنایع مادر در کشور شکل گرفته بود، خبر بازگشت سریع فولاد مبارکه به چرخه تولید، نگاه‌ها را به‌طور جدی به سمت «زیرساخت فناورانه» این مجموعه معطوف کرد. مجموعه‌ای که سهمی تعیین‌کننده در صنایع پایین‌دستی، صادرات غیرنفتی و تأمین مواد اولیه بیش از پنج هزار واحد تولیدی دارد. توقف طولانی مدت آن می‌توانست زنجیره ارزش فولاد را دچار اختلالی گسترده کند، اما این اتفاق رخ نداد.

در همین رابطه؛ یکی از مدیران ارشد سابق وزارت صنعت، معدن و تجارت به «پارسیان امروز» می‌گوید: «اگر فولاد مبارکه در سال‌های گذشته این سطح از بومی‌سازی را دنبال نکرده بود، بدون تردید آسیب‌پذیری آن در شرایط اخیر بسیار بالاتر بود.» اما این «بومی‌سازی» دقیقاً چه بوده و چگونه توانست سرعت بازگشت به تولید را چند برابر کند؟

 آغاز یک راهبرد خاموش

ایده بومی‌سازی تجهیزات اصلی و قطعات پیشرفته خطوط تولید فولاد مبارکه از اوایل دهه ۱۳۹۰ جدی شد؛ زمانی که نخستین موج محدودیت‌های وارداتی، شرکت را در تأمین برخی قطعات کلیدی دچار مشکل کرد. در آن مقطع، واردات بسیاری از تجهیزات اروپایی به دلیل محدودیت‌های بین‌المللی با زمان تحویل ۱۲ تا ۱۸ ماهه مواجه بود.

در گزارشی که سال گذشته معاونت فناوری فولاد مبارکه منتشر کرد، آمده است: «تا سال ۱۳۹۲، بیش از ۶۵ درصد قطعات حساس خطوط نورد، احیا مستقیم، کوره‌های قوس الکتریکی و سیستم‌های اتوماسیون از خارج تأمین می‌شد.» این عدد امروز به حدود ۲۱ درصد رسیده است. این کاهش چشمگیر، حاصل همکاری مستمر با ۱۲۵۰ شرکت سازنده داخلی است که توانسته‌اند ساخت قطعاتی نظیر رولر بیرینگ‌ها، پمپ‌های فشار قوی، شیرآلات خاص تصفیه‌خانه‌ها، سیستم‌های کنترلی PLC، سنسورهای حرارتی نسوز و حتی درایوهای قدرت ۶ کیلوولت را بر عهده بگیرند.

ظهور نسل جدید پیمانکاران داخلی

مهندس محمدصادق لسانی، مدیر یکی از شرکت‌های تأمین‌کننده، در این باره می‌گوید: «فرایند بومی‌سازی در فولاد مبارکه با سفارش‌های کوچک شروع شد. اما همان سفارش‌های ظاهراً کوچک، تبدیل به یک زنجیره دانش شد که امروز در بحران‌ها نقش حیاتی دارد.» این همکاری‌ها از سال ۱۳۹۵ به بعد با تشکیل شبکه‌ای گسترده از سازندگان داخلی، سرعت گرفت و منجر به کاهش وابستگی ۶۷ درصدی به واردات و تأمین بیش از ۸۵ درصد نیازهای فنی از بازار داخلی شد.

 آزمون بزرگ تاب‌آوری

در جریان بحران‌های امنیتی اخیر منطقه که برخی صنایع کشور متحمل خسارات پراکنده شدند، فولاد مبارکه نیز برای چند روز با کاهش سرعت تولید مواجه شد. نکته مهم اما نه حجم خسارت، بلکه سرعت واکنش و بازگشت به تولید بود. طبق گزارش داخلی که نسخه‌ای از آن به رؤیت خبرنگار ما رسیده است، در سه بخش از خطوط تولید نیاز فوری به قطعاتی وجود داشت که تا یک دهه قبل، تأمین آن‌ها تنها از طریق شرکت‌های اروپایی ممکن بود:

• درایوهای قدرت ۶ کیلوولت: نیاز فوری به این قطعات حیاتی، با همکاری سازندگان داخلی در مدت زمان شگفت‌انگیز ۱۷۲ ساعت برطرف شد. این در حالی است که دوره تحویل نمونه خارجی این قطعه، ۱۰ تا ۱۲ ماه به طول می‌انجامد.
• سیستم‌های اندازه‌گیری تابش حرارتی (پیرومترها): در این بخش، همکاری با یک شرکت دانش‌بنیان داخلی منجر به جبران آسیب‌دیدگی در تنها ۴۸ ساعت شد. این همکاری نمونه‌ای از نقش کلیدی شرکت‌های دانش‌بنیان در حل مسائل پیچیده صنعتی است.
• پمپ‌های فشار بالای آب: رفع مشکل این پمپ‌ها نیز در سه روز، با اتکا به طراحی‌های داخلی و همکاری سه شرکت سازنده داخلی به انجام رسید.

 عددهایی که تاب‌آوری را توضیح می‌دهند

نتایج یک دهه سرمایه‌گذاری در بومی‌سازی، در روزهای بحران به وضوح نمایان شد. اجرای بیش از ۹۰۰ پروژه بومی‌سازی، سپردن ۱۷,۰۰۰ قلم قطعه راهبردی به سازندگان داخلی، صرفه‌جویی ارزی حدود ۱۵,۰۰۰ میلیارد تومان و کاهش ۶۷ درصدی وابستگی به واردات، تنها بخشی از دستاوردهای این راهبرد بوده است.

 موتورهای پیشران بومی‌سازی

اما این دستاوردها تنها به همکاری با سازندگان سنتی محدود نمی‌شود. فولاد مبارکه در سال‌های اخیر، همکاری تنگاتنگی با شرکت‌های دانش‌بنیان برقرار کرده است. همان‌طور که در بخش تأمین پیرومترها مشاهده شد، این شرکت‌ها با ارائه راه‌حل‌های نوآورانه و سریع، نقش کلیدی در رفع موانع فنی ایفا می‌کنند.علاوه بر این، در راستای حمایت از این نوآوری‌ها و توانمندسازی شرکت‌های داخلی، فولاد مبارکه اقدام به ایجاد «صندوق حمایت از نوآوری و سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر» کرده است. این صندوق با هدف پشتیبانی مالی و فنی از شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌هایی که در حوزه بومی‌سازی و توسعه فناوری‌های مورد نیاز صنعت فولاد فعالیت می‌کنند، تأسیس شده است. این رویکرد، نه تنها ریسک سرمایه‌گذاری در پروژه‌های فناورانه را کاهش می‌دهد، بلکه با تزریق منابع مالی و هدایت استراتژیک، سرعت پیشرفت و تجاری‌سازی فناوری‌های داخلی را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. این صندوق و همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، به عنوان دو عامل حیاتی، اثر مستقیمی بر افزایش سطح بومی‌سازی و در نتیجه، کوتاه کردن زمان بازگشت به تولید در شرایط بحران داشته‌اند.

پیش‌بینی نیازها پیش از وقوع بحران

همکاری با دانشگاه‌ها نیز بخش مهمی از راهبرد فولاد مبارکه بوده است. همکاری با ۴ دانشگاه صنعتی برجسته کشور، به شناسایی و تحلیل نیازهای فنی پیش از وقوع بحران کمک کرده است. عضو هیئت‌علمی یکی از دانشگاه‌های صنعتی کشور، در این باره می‌گوید: «بسیاری از قطعاتی که امروز داخلی‌سازی شده، نتیجه کارهای پیش‌دستانه و تحقیقاتی است که با همکاری دانشگاه‌ها انجام شده. این یک درس ملی است.»

روایت گام‌به‌گام بازگشت فولاد مبارکه  به چرخه تولید 

در جریان بحران اخیر، فرآیند بازگشت به تولید با سرعت و دقت بالایی انجام شد:

۱. تشکیل ستاد اضطراری: بلافاصله پس از بروز حادثه، تیم‌های تخصصی تشکیل شد.

فعال‌سازی بانک اطلاعاتی قطعات بومی‌سازی‌شده: دسترسی سریع به اطلاعات قطعاتی که قبلاً با همکاری شرکت‌های داخلی ساخته شده بودند.

فراخوان فوری به سازندگان داخلی: ۲۳ سازنده داخلی برای تأمین قطعات مورد نیاز فراخوانده شدند.

اجرای تولید موازی: همزمان با ساخت قطعات، اقدامات لازم برای آماده‌سازی خطوط تولید انجام گرفت.

 بازگشت تدریجی به تولید: قطعات ساخته شده با موفقیت تست شده و تولید به تدریج به حالت عادی بازگشت.

«به‌طور متوسط، بازگشت کامل عملکرد واحدهای آسیب‌دیده طی ۹ روز انجام شد. در شرایط مشابه در سال‌های گذشته، این زمان بین ۳۵ تا ۴۵ روز بود.» کاهش زمان توقف از «۶ هفته» به «کمتر از ۱۰ روز» اتفاق کوچکی نیست؛ به‌ویژه در صنعتی که هر ساعت توقف آن می‌تواند میلیاردها تومان خسارت ایجاد کند.

 سپر دفاعی مؤثر فولادمبارکه در جنگ

بحران اخیر یک حقیقت را آشکار کرد: فولاد مبارکه به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد تخت کشور نشان داد که بومی‌سازی تنها یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه سازوکاری برای تاب‌آوری ملی، امنیت صنعتی و استمرار تولید است. سرمایه‌گذاری ده‌ساله‌ای که شاید در روزهای عادی دیده نمی‌شد، در روزهای بحران بدرخشید و نشان داد صنعتی که تجهیزات حیاتی‌اش را در داخل می‌سازد، توقف‌ناپذیرتر است. همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از نوآوری از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر، این تاب‌آوری را تضمین کرده و مسیر را برای خوداتکایی هرچه بیشتر هموار می‌سازد.

لینک کوتاه مطلب:https://parsianemrooz.ir/?p=5463&preview=true