توکل؛ رهایی ازبند دنیا و اتصال به خدا. توکل به خداوند یکی از مفاهیم عمیق و بنیادین در اسلام است که در آیات قرآن و روایات ائمه اطهار (ع) به کرات مورد تأکید قرار گرفته است. در این مقاله، به بررسی معنای توکل، درجات آن و نقش آن در زندگی مؤمنان می‌پردازیم.

توکل؛ رهایی ازبند دنیا و اتصال به خدا

معنای توکل

جبرئیل(ع) در پاسخ به سؤال پیامبر اکرم(ص) درباره توکل فرمودند:

دانستن این که مخلوق نه زیانی می‌رساند و نه سودی، نه چیزی عطا می‌کند و نه مانع آن می‌شود، و بریدن امید از خلق.

هرگاه بنده چنین باشد، جز برای خداوند کاری نمی‌کند، امید و بیمش جز از خدا نیست و به هیچ‌کس جز خدا طمع ندارد، این است معنای توکل.

خداوند در آیات ۲ و ۳ سوره طلاق می‌فرماید:

وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ ۚ وَمَن یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا

هر کس تقوای الهی پیشه کند،

خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‌کند و از جایی که گمان نمی‌برد، روزی‌اش می‌دهد.

وهر کس بر خدا توکل کند، خدا برای او کافی است.

 اعتماد به خداوند

در آیه ۱۵۹ سوره آل عمران آمده است:

فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ

هنگامی که تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن و کار خود را دنبال کن.

توکل؛ رهایی ازبند دنیا ، هر کس به خدا منقطع شود، خداوند نیازهای او را برآورده می‌کند و هر کس به دنیا روی آورد، خدا او را به دنیا واگذار می‌کند.

امیرالمؤمنین(ع) درباره توکل فرمودند:

توکل، بیزاری و کناره‌گیری از حول و قوه خود و انتظار کشیدن برای آنچه خداوند مقدر کرده است.

امام رضا (ع) در تفسیر آیه:

«وَمَن یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» فرمودند:

توکل درجاتی دارد. یکی از آن‌ها این است که در هر کاری به خدا اعتماد کنی،

از آنچه برایت انجام می‌دهد راضی باشی،

بدانی که او جز خیر برایت نمی‌خواهد و حکمت در این است که کارهایت را به او واگذاری.

ایشان همچنین فرمودند که ایمان چهار رکن دارد:

1. توکل بر خدا

2. واگذاری امور به خدا

3. رضایت به قضای الهی

4. تسلیم در برابر امر خدا

 انقطاع به سوی خداوند

پیامبر اکرم (ص) فرمودند:

هرکس به خدا منقطع شود، خداوند نیازهای او را برآورده می‌کند و هر کس به دنیا روی آورد، خدا او را به دنیا واگذار می‌کند.

معنای «انقطاع به خدا» در دعایی چنین آمده است:

خدایا، کمال جدایی از مخلوقات را برای رسیدن کامل به خودت به من عطا کن.

دیدگان دل‌هایمان را با نور نگاه به سوی خویش روشن کن تا پرده‌های نور را دریده و به سرچشمه عظمت دست یابیم.

کمال انقطاع

کمال انقطاع به معنای پاره کردن تمام حجاب‌های ظلمانی و نورانی است

تا بتوان به «معدن عظمت» الهی راه یافت.

دراین حالت، قلب انسان با نور الهی روشن می‌شود و به مقام قرب الهی نائل می‌گردد.

اجابت دعا از سوی خداوند

امام کاظم(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل کردند:

خداوند می‌فرماید: هیچ‌کس نیست که به غیر من متوسل شود،

مگر اینکه اسباب آسمان‌ها و زمین را از او قطع می‌کنم.

اما هر کس تنها به من پناه آورد، آسمان و زمین را ضامن روزی او قرار می‌دهم و دعایش را مستجاب می‌کنم.

امام صادق(ع) نیز فرمودند:

طلب روزی حلال را ترک نکن، زیرا این کار به دینت کمک می‌کند. مرکبت را ببند و بر خدا توکل کن.

*****

توکل_به خداوند، اعتماد کامل به او و واگذاری امور به حکمت و اراده الهی است.

این مفهوم نه به معنای دست کشیدن از تلاش،

بلکه به معنای یاری خواستن از خداوند در کنار عمل و کوشش است.

توکل، انسان را از وابستگی به غیر خدا آزاد می‌کند و او را به سرچشمه آرامش و اطمینان متصل می‌سازد.

منبع: کتاب بحار الانوار  ، ج ۷۱/// غررالحکم /// اصول کافی، ج ۲ 

کتاب بحار الانوار 

تنظیم و ویرایش: پرویز فروزانی.