خواب، حلقه مفقوده سلامت در سبک زندگی امروز؛

بیستم مهرماه، مجتمع مطبوعاتی اصفهان میزبان نشستی بود که اگرچه با موضوع سلامت برگزار شد، اما ابعادی بسیار فراتر از پزشکی داشت. دکتر قدیری، متخصص برجسته گوش و حلق و بینی و فلوشیپ اختلالات خواب، در این نشست خبری با نگاهی کالبدی و تحلیلگرانه به وضعیت خواب شهروندان، «بی‌خوابی» و «اختلالات تنفسی حین خواب» را نه یک مشکل شخصی، بلکه یک بحران سلامت عمومی در جوامع مدرن و کلان‌شهرهایی مانند اصفهان دانست. این گزارش به واکاوی نکات کلیدی مطرح‌شده در این نشست می‌پردازد.

وقتی خروپف، آژیر خطر است

دکتر قدیری در بخشی از سخنان خود با تأکید بر اینکه «خروپف کردن» نباید به عنوان یک عادت عادی تلقی شود، تصریح کرد: بسیاری از مراجعات به کلینیک‌های گوش و حلق و بینی با شکایت اطرافیان از صدای بلند خروپف بیمار آغاز می‌شود. اما از دیدگاه پزشکی، خروپف تنها یک مزاحمت صوتی برای همسر یا خانواده نیست؛ بلکه نشانه‌ای واضح از وجود انسداد در مجاری هوایی فوقانی است.

وی با تشریح فرآیند «آپنه خواب» (توقف تنفس حین خواب) توضیح داد که وقتی عضلات گلو در خواب بیش از حد شل می‌شوند یا بافت‌های مجاری تنفسی مانع جریان هوا می‌شوند، مغز ناچار است برای لحظاتی فرد را از خواب عمیق خارج کند تا تنفس دوباره برقرار شود. این سیکل معیوب، شاید در ظاهر باعث بیداری کامل نشود، اما کیفیت خواب عمیق را که ضامن بازسازی جسم و روان است، به‌کلی نابود می‌کند. این پزشک متخصص هشدار داد که نادیده گرفتن این علائم می‌تواند در بلندمدت منجر به بیماری‌های قلبی-عروقی، فشار خون مقاوم به درمان و حتی سکته‌های مغزی شود.

اصفهان و چالش‌های زیستی

در بخشی از این نشست که به شرایط خاص اقلیمی و شهری اصفهان اختصاص داشت، دکتر قدیری به موضوع آلودگی هوا و تأثیر آن بر سیستم تنفسی اشاره کرد. وی معتقد است که تورم مخاط بینی و گلو ناشی از آلودگی‌های مزمن شهری، راه هوایی را در بیماران مبتلا به انحراف بینی یا آلرژی‌ها تنگ‌تر می‌کند و به طور مستقیم باعث تشدید اختلالات خواب در جمعیت اصفهان شده است. در واقع، شهروندانی که در طول روز با استرس‌های ترافیک و آلودگی مواجه هستند، شب‌هنگام نیز به دلیل ناتوانی در تنفس صحیح، از خوابی بی‌کیفیت رنج می‌برند و این یعنی کاهش شدید توان عملیاتی و شادی عمومی در جامعه.

پارادوکس تکنولوژی؛ قاتل ملاتونین

دکتر قدیری در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره نقش سبک زندگی مدرن در بی‌خوابی، به «سلطه نور آبی» اشاره کرد. وی توضیح داد که گوشی‌های هوشمند و تبلت‌ها با ساطع کردن نورهای طول موج کوتاه، تولید ملاتونین (هورمون خواب) را در غده پینه‌آل مغز سرکوب می‌کنند. به گفته او، بسیاری از بیماران که از بی‌خوابی شکایت دارند، در واقع دچار نوعی «اعتیاد دیجیتال» هستند. او تأکید کرد که مغز انسان برای به خواب رفتن نیاز به یک دوره گذار آرام دارد، نه اینکه بلافاصله پس از بسته شدن اپلیکیشن‌های شبکه‌های اجتماعی انتظار داشته باشد وارد فاز خواب عمیق شود.

چشم‌انداز درمانی؛ فراتر از داروهای خواب‌آور

یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان دکتر قدیری، نقد استفاده خودسرانه از قرص‌های خواب‌آور بود. وی تأکید کرد که درمان اختلالات خواب بدون تشخیص دقیق علت (اعم از آناتومیک، عصبی یا سبک زندگی) راه به جایی نمی‌برد. او گفت: «داروهای خواب‌آور شاید به طور موقت فرد را بیهوش کنند، اما ساختار فیزیولوژیک خواب را اصلاح نمی‌کنند. ما در کلینیک‌های خواب به دنبال حل ریشه‌ای مشکل هستیم.»

این متخصص گوش و حلق و بینی بیان کرد که درمان‌ها طیف وسیعی دارند؛ از اصلاحات ساده در شیوه خوابیدن و کاهش وزن، تا استفاده از دستگاه‌های کمک‌تنفسی (CPAP) در شب و در موارد شدیدتر، انجام جراحی‌های مدرن برای اصلاح انحراف بینی یا کاهش حجم بافت‌های اضافی گلو. او با خوش‌بینی نسبت به پیشرفت‌های پزشکی در ایران، از در دسترس بودن روش‌های تشخیصی نظیر «پلی‌سومنوگرافی» (تست خواب) در مراکز درمانی اصفهان خبر داد و از مردم خواست در صورت مشاهده علائمی نظیر خواب‌آلودگی مفرط در طول روز، سردردهای صبحگاهی یا تپش قلب شبانه، حتماً برای بررسی‌های تخصصی اقدام کنند.

کودکان، قربانیان خاموش اختلالات تنفسی

یکی دیگر از نکات حیاتی که دکتر قدیری در این نشست بر آن تأکید ویژه‌ای داشت، وضعیت سلامت خواب در کودکان و نوجوانان است. او با تصریح این نکته که بسیاری از والدین تصور می‌کنند خروپف کردن یا دهان‌باز خوابیدن کودکان امری طبیعی است یا نشانه‌ای از «خواب عمیق و راحت» محسوب می‌شود، هشدار داد که این رفتارها اغلب زنگ خطری برای بزرگ شدن لوزه‌ها (آدنوئید) یا مشکلات تنفسی انسدادی است. دکتر قدیری بیان کرد: «وقتی کودکی به دلیل انسداد تنفسی نمی‌تواند خواب باکیفیتی داشته باشد، این موضوع مستقیماً بر ترشح هورمون رشد، تمرکز در مدرسه و حتی خلق‌وخوی او در طول روز تأثیر منفی می‌گذارد. بسیاری از اختلالات رفتاری و نقص توجه در دانش‌آموزان، ریشه در خواب بی‌کیفیت شبانه دارد که متأسفانه کمتر مورد توجه والدین قرار می‌گیرد.» او از خانواده‌ها خواست تا هرگونه اختلال تنفسی در خواب کودکان را به عنوان یک ضرورت پزشکی جدی تلقی کرده و برای بررسی‌های گوش و حلق و بینی اقدام کنند، چرا که پیشگیری و درمان در سنین پایین، می‌تواند مسیر رشد سلامت جسمی کودک را به کلی تغییر دهد.

هزینه‌های پنهان؛ از حوادث رانندگی تا افت بهره‌وری

در بخش دیگری از این نشست، دکتر قدیری به ابعاد اجتماعی و ایمنی این معضل پرداخت. او با اشاره به اینکه خستگی مفرط ناشی از اختلالات خواب، یکی از عوامل پنهان و کمتر گزارش‌شده در افزایش حوادث رانندگی و خطاهای شغلی است، یادآور شد که یک فرد مبتلا به آپنه خواب، به مراتب بیشتر از یک فرد عادی در معرض خطر خواب‌آلودگی ناگهانی پشت فرمان یا هنگام کار با ماشین‌آلات صنعتی قرار دارد. این متخصص خاطرنشان کرد: «ما در شهر صنعتی و پرتردد اصفهان زندگی می‌کنیم؛ جایی که هوشیاری و دقت، شرط اول ایمنی است. نمی‌توان از نیروی کار انتظار بهره‌وری بالا داشت در حالی که سیستم تنفسی و عصبی آن‌ها به دلیل خواب شبانه ناقص، بازسازی نشده است.» دکتر قدیری با تأکید بر نقش کلیدی رسانه‌ها در آگاهی‌بخشی عمومی، ابراز امیدواری کرد که با تداوم اطلاع‌رسانی‌ها و تغییر نگرش جامعه نسبت به اهمیت «خواب سالم»، بتوان از بار سنگین هزینه‌های درمانی و حوادث ناشی از کم‌خوابی در سطح استان کاست. وی در پایان بار دیگر تأکید کرد که سلامت خواب، یک انتخاب شخصی نیست، بلکه یک مسئولیت فردی در قبال سلامت جامعه است.

سرمایه‌گذاری روی خواب

در انتهای نشست، دکتر قدیری با ارائه چندین توصیه کاربردی به شهروندان، آن‌ها را به بازنگری در اولویت‌های زندگی دعوت کرد. او پیشنهاد کرد که رعایت «بهداشت خواب» باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود. این بهداشت شامل محیطی با دمای مناسب، تاریکی مطلق، سکوت نسبی و مهم‌تر از همه، حذف نمایشگرها دست‌کم یک ساعت پیش از خواب است.

وی در جمع‌بندی نهایی خود گفت: «ما در دورانی زندگی می‌کنیم که بهره‌وری حرف اول را می‌زند. اما باید بدانیم که هیچ‌کس نمی‌تواند بدون یک خواب باکیفیت و احیاکننده، در طولانی‌مدت بهره‌ور باقی بماند. خواب، لوکس نیست؛ خواب، زیربنای سلامت است.»  نشست خبری دکتر قدیری در مجتمع مطبوعاتی اصفهان، بار دیگر این واقعیت را یادآور شد که در میان هیاهوی اخبار سیاسی و اقتصادی، سلامت حیات روزمره و کیفیت زیست شهروندان، نیازمند توجهی عمیق‌تر است. اختلالات خواب، اپیدمی خاموشی است که شاید در ظاهر صدایی ندارد، اما تأثیرات آن بر روان و جسم جامعه، همواره طنین‌انداز است. امیدواریم با افزایش آگاهی عمومی در این زمینه، شاهد جامعه‌ای شاداب‌تر و هوشیارتر باشیم.