به بهانه روزخبرنگار// محمد امامی

روز خبرنگار در سال های اخیر، از یک مناسبت حرفه ای و محترم، به آیینی تکراری، کم رمق و تا حدی ریاکارانه تنزل یافته است. در شرایطی که خبرنگار واقعی با حداقل دستمزد، ناامنی شغلی و فرسودگی معیشتی دست و پنجه نرم می کند، صحنه به تدریج در اختیار دو گروهی قرار گرفته که کمترین نسبت را با جوهر روزنامه نگاری دارند اما بیشترین بهره را از عنوان آن می برند.

گروه نخست، بازنشستگان روابط عمومی دستگاه های دولتی اند؛ همان ها که سال ها در ساختار اداری آموخته اند چگونه واقعیت را به اقتضای مصلحت تنظیم کنند، انتقاد را در لفافه تعارف بپیچند و سکوت را به جای مطالبه گری بنشانند. کسی که یک عمر مامور حفظ وجهه مدیر و دستگاه بوده، چگونه ناگهان می تواند در قامت خبرنگار، پرسشگر، بی ملاحظه و مستقل ظاهر شود؟ خروجی چنین حضوری هم روشن است: گزارش هایی با بوی بیانیه، سوال هایی بی خطر، و قلمی که هر جا پای منافع سازمانی در میان باشد، ناگهان محافظه کار و رام می شود.

گروه دوم نیز چیزی از این وضعیت کم نمی کنند: رپرتاژگیران و بازاریابان قدیمی دفاتر مطبوعاتی که سال ها حرفه اصلی شان گرفتن آگهی، بستن قرارداد و دریافت پورسانت بوده است. اینان اکنون با اخذ مجوز سرپرستی یا نمایندگی یک یا چند رسانه، لباس خبرنگاری پوشیده اند و در نشست های خبری رفت و آمد می کنند؛ اما ماهیت کارشان تغییری نکرده است. فقط نام معامله عوض شده. برای این گروه، خبر نه ابزار کشف حقیقت، بلکه ابزاری برای چانه زنی، رابطه سازی و تداوم همان مناسبات تجاری سابق است.

مساله فقط جعل هویت حرفه ای نیست؛ مساله، تخریب مستقیم معیشت و منزلت خبرنگار مستقل است. وقتی بازنشسته ای با حقوق ثابت و فردی با درآمدهای جانبی وارد میدانی می شوند که قرار است محل ارتزاق خبرنگار حرفه ای باشد، رقابت از اساس نابرابر می شود. در چنین وضعی، کسی حذف می شود که تمام نانش به رسانه و اعتبار حرفه ای اش وابسته است. همزمان، مرزهای روزنامه نگاری، روابط عمومی و تبلیغات نیز چنان مخدوش می شود که دیگر تشخیص خبرنگار از کارگزار منافع، دشوار می گردد.

اگر قرار است چیزی از شرافت این حرفه باقی بماند، باید بی تعارف عمل کرد. صدور کارت و مجوز باید منوط به سابقه واقعی تحریریه، کارنامه روشن حرفه ای و اعلام شفاف تضاد منافع باشد. حضور در جلسات خبری صرفا با اتکای به مجوز نمایندگی باید متوقف شود. نهادهای صنفی باید از ورود این نیروهای شبه رسانه ای به عرصه حرفه ای جلوگیری کنند و رسانه های مستقل نیز برای نسبت خود با آگهی، روابط عمومی و پوشش خبری، مرزهای صریح و غیرقابل تفسیر تعیین کنند.

در غیر این صورت، روز خبرنگار دیگر روز پاسداشت آنان که برای حقیقت هزینه می دهند نخواهد بود؛ به مراسمی تبدیل می شود برای نمایش بله قربان گویان دیروز و معامله گران امروز؛ کسانی که در زمین خبر ایستاده اند، اما به نام حقیقت، علیه حقیقت بازی می کنند.